De irrationele schaats

Vroeger huurde ik altijd mijn schaatsen bij de ijsbaan. Daarop kwam de vraag: “Waarom koop je ze niet?, je gaat immers bijna elke week”.

Hierop had ik twee antwoorden, beide waar:

1. ik koop ze niet, want dan zit ik met het onderhoud, en ik kan me de hogere kosten van huren t.o.v. de eenmalige aankoopprijs veroorloven
2. het kopen van schaatsen druist in tegen mijn wereldbeeld

Antwoord 2 heb ik nooit goed uit kunnen leggen. Maar ik heb nu twee quotes gevonden waarmee ik alles duidelijk kan maken.

“You’ll own nothing and you’ll be happy” – World Economic Forum

Deze quote wordt vaak dystopisch uitgelegd. Alle eigendom, en dus ook macht, centraal, en het klootjesvolk uitgekleed met abonnementsgelden. En met slimme marketing verkocht alsof het fijn is.

De tweede quote is uit het boek Piranesi, van Susanna Clarke:

“But I need the thing you have, so why don’t you just give it to me? And then when I have something you need, I will just give it to you. This would be a simpler system, and much better!”

Met deze 2 quotes hebben we het hele spectrum te pakken:

• Enerzijds: non-bezit als moderne horigheid, waarbij je je hele loon meteen weer kwijt bent omdat alles alleen te huur of als abonnementsdienst verkrijgbaar is.
• Anderzijds: non-bezit als utopische gelukzaligheid, waarbij alles gedeeld wordt, zoals bij Piranesi.

Als je in de knel zit, of bang bent dat te geraken, dan is het logisch dat je het dystopische eind van deze schaal goed in de gaten houd. Maar als je wel wat ruimte hebt, kunnen we dan iets met dat utopische beeld?

Ik zeg ja, en ik wil het uitleggen met de schaats, maar ik heb eerst nog wat definities nodig zoals het verschil tussen economische rationaliteit en financiële rationaliteit. Dat zijn, vind ik, namelijk twee verschillende dingen:

• Economie: wie maakt of doet wat, met welke middelen, en naar wie gaat de vrucht van al dat werk
• Financiën: geld: waar komt het vandaan, waar gaat het heen

Economie is dus breder, centraal staan hierbij goederen en diensten, het geldsysteem is faciliterend.

Als je het hebt over economische of financiële rationaliteit, dan gaat het om efficiëntie. Je hebt middelen (die we niet willen verspillen) en je hebt doelen (die we zo veel mogelijk willen verwezenlijken). Wat rationeel is hangt dus zowel van je middelen als je doelen af.

Financieel gezien is schaatsen kopen op de lange termijn de rationele keuze. Maar daarmee is wat mij betreft de kous niet af. Want als je in spullen denkt, en een beetje uitzoomt, is kopen juist irrationeel. Als iedereen zijn eigen schaatsen heeft, waarop een uurtje per week geschaatst wordt, zijn er veel meer schaatsen nodig dan als de schaatsen gewoon bij de ijsbaan blijven. Met zijn allen kopen betekent veel meer middelen, voor het zelfde doel, dus niet efficient, en niet rationeel. Het delen van spullen (met of zonder huurprijs) is op macro schaal vaak efficiënter. Een systeem dat dat bevorderd is daarom alleen al nastrevenswaardig, ook als je alleen om je eigen doelen geeft.

Maar ik huurde schaatsen voor een betere wereld. Dat zal duidelijk zijn.

Maar nu niet meer trouwens, want nu bezit ik schaatsen, voor mijn verjaardag gevraagd en gekregen van mijn moeder, voor op natuur-ijs.